Begin niet bij de samenvatting maar bij de consistentiescore, kijk daarna alleen naar de uitersten en lees scores in combinatie. De middenscores kun je grotendeels overslaan. Een TMA-rapportage telt al snel vijftien pagina’s, en de meeste mensen lezen hem één keer en leggen hem weg. Zonde, want er zit een leesvolgorde in.
Hoe de rapportage is opgebouwd
Een individuele TMA-rapportage volgt vrijwel altijd dezelfde volgorde:
- een inleiding met uitleg over drijfveren en talenten;
- de betekenis van de scores en de consistentiescore;
- een samenvattende beschrijving van de persoonlijkheid;
- zes hoofdstukken met scores: emotionele balans, motieven, sociale talenten, beïnvloedende talenten, leidinggevende talenten en organisatorische talenten;
- een overzicht van kwaliteiten en valkuilen;
- de ideale werkomgeving en voorkeur in management;
- communicatie: hoe anderen jou het beste benaderen;
- leer- en ontwikkelstijl;
- suggesties voor ontwikkeling.
Elk van de zes scorehoofdstukken heeft dezelfde vorm: eerst een lopende tekst, dan een korte samenvatting in bullets, dan de scores in balken.
Stap 1: kijk eerst naar de consistentiescore
Vooraan staat een getal op een schaal van 1 tot 10. Dat is geen oordeel over jou, maar over hoe consistent je de vragenlijst hebt ingevuld. In de vragenlijst zitten controlevragen die meten of je niet willekeurig antwoordt.
Is die score hoog, dan geeft de rapportage hoogstwaarschijnlijk een goed beeld. Is hij laag, dan zegt de rest van het rapport minder dan het lijkt. Dat gebeurt bijvoorbeeld als iemand de lijst gehaast heeft ingevuld, of sociaal wenselijk heeft geantwoord. Bespreek dat eerst, voor je over de inhoud begint.
Stap 2: begrijp wat een score betekent
Scores lopen van 1 tot 9. Dat is een stanine-schaal met een gemiddelde van 5. De verdeling is vast:
- 1 en 9 komen elk bij ongeveer 4 procent van de mensen voor;
- 2, 3, 7 en 8 samen bij ongeveer 38 procent;
- 4, 5 en 6 bij ruim de helft.
Daar volgt meteen een leesregel uit: een 5 zegt bijna niets. Ruim de helft van de mensen zit in dat middengebied. De informatie zit in de 1-en, 2-en, 8-en en 9-en, want daar wijk je zichtbaar af van wat je omgeving gewend is.
Wie zijn hele rapportage doorspit op zoek naar betekenis in elke score, verdrinkt in ruis. Streep de middenscores door en houd er acht tot twaalf over. Daar gaat het gesprek over.
Stap 3: lees het woord, niet alleen het cijfer
Elke drijfveer heeft aan beide uiteinden een naam. In de balk staat het cijfer plus het label dat bij jouw kant hoort.
Een paar voorbeelden uit een echte rapportage:
- Eigenwaarde met een 9 krijgt het label zelfvertrouwen;
- Ontzag met een 1 krijgt het label gelijkwaardig, wat betekent dat iemand nauwelijks tegen anderen opkijkt;
- Steunbehoefte met een 1 wordt zelfredzaam;
- Stressbestendigheid met een 9 wordt stabiel.
Merk op dat een 1 hier nergens negatief is. Dat is bewust: de methode formuleert beide uitersten positief. Handig, maar het heeft een keerzijde. Als alles positief klinkt, is het verleidelijk om de lastige kant te missen. Iemand die op geen enkele manier tegen anderen opkijkt, kan ook lastig aan te sturen zijn. Dat staat er niet, dat moet je erbij denken.
Stap 4: lees combinaties, geen losse scores
Hier zit de meeste waarde, en dit is precies wat mensen alleen zelden doen.
Een hoge score op besluitvaardigheid is op zichzelf niet interessant. In combinatie met een lage score op afstemming en een hoge op onafhankelijkheid wordt het dat wel: iemand die snel beslist, weinig overlegt en niet snel van gedachten verandert. In een crisis is dat goud. In een fusietraject kan het je de kop kosten.
De rapportage brengt die combinaties zelf al deels in kaart, onder versterkende en neutraliserende talenten en in het hoofdstuk met kwaliteiten en valkuilen. Lees die twee stukken twee keer.
Stap 5: weet dat de tekst gegenereerd is
Dit zeggen coaches niet vaak hardop, maar het scheelt teleurstelling: de lopende tekst in een TMA-rapportage is automatisch samengesteld uit tekstblokken die bij jouw scorecombinaties horen. Er heeft geen psycholoog persoonlijk over jou zitten schrijven.
Dat maakt het niet minder waar. Het betekent wel dat je de tekst moet lezen als een goed onderbouwde hypothese, niet als een uitspraak. De vraag bij elke alinea is simpel: klopt dit, en waar zie ik het terug in mijn werk? Als je er niets bij kunt bedenken, streep hem dan door.
Stap 6: de praktische hoofdstukken achterin
De laatste hoofdstukken worden het vaakst overgeslagen en zijn het bruikbaarst.
Ideale werkomgeving beschrijft in welke cultuur je gedijt: hoeveel structuur, hoeveel vrijheid, hoeveel hiërarchie. Handig bij het beoordelen van een nieuwe functie.
Communicatie vertelt hoe anderen je het beste benaderen en welke benadering averechts werkt. Dit hoofdstuk is vooral nuttig voor je collega’s, niet voor jezelf. Deel het.
Leer- en ontwikkelstijl plaatst je op twee assen, van gestructureerd naar creatief en van theoretisch naar praktisch. Wie daar praktisch en creatief uitkomt, moet geen driedaagse theorietraining boeken.
Wat je er niet mee moet doen
- Het als bewijsstuk gebruiken. Een rapportage is geen argument in een conflict.
- Alles tegelijk willen aanpakken. Twee inzichten die je echt gebruikt zijn meer waard dan dertig die je knikkend hebt aangehoord.
- Het delen zonder toelichting. Scores zonder context nodigen uit tot hokjes.
- Het als eindstation zien. De analyse is een middel, geen doel.
Zelf een keer kijken
De makkelijkste manier om dit te oefenen is met een rapportage die niet over jou gaat. Download een echte voorbeeldrapportage, individueel of van een team, en loop de zes stappen hierboven eens door.
Meer achtergrond? Lees welke vragen de TMA-vragenlijst stelt, waar de scores op gebaseerd zijn of bekijk de TMA talentenanalyse. Voor teams werkt hetzelfde principe, maar dan opgeteld: zie de TMA teamanalyse.